Bizi Eşsiz Kılan Faktör : Epigenetik

EPİGENETİK NEDİR ? 

Epigenetik : DNA’nın diziliminden kaynaklanmayan  fakat genin ifadesindeki kalıtsal değişikleri inceleyen çalışmadır. Epigenetik genlerin hücreler tarafından nasıl okunduğunu ve daha sonra hücrenin ilgili proteini üretip üretmemesi gerektiğini etkiler.

Vücudumuzda yaklaşık 200 hücre tipinin her biri temelde aynı genoma sahiptir fakat farklı kendi epigenomu vardır. Bu farklılıklar aslında bizi eşsiz kılan en temel unsurdur.

Örneğin tek yumurta ikizlerinin DNA dizilimleri aynı olmasına rağmen neden biri 50 yaşında kalp rahatsızlığına yakalanıyorken diğeri sağlıklı şekilde sporunu yapabiliyor? Bu çocuklar için bahsedilmiş olan DNA tıpatıp aynı iken bu farklılıkları nasıl açıklayabiliriz?

Bu farklılıkların, doğa ya da yetiştirmenin haricinde, hayatımız üzerinde çok güçlü etkileri olan, üçüncü bir faktörle ilgisi olduğu ortaya çıktı. EPİGENETİK. 

Epigenetik, farklı hücre türlerinde hangi genlerin açığa çıkıp çıkmayacağına karar veren, moleküler mekanizmalara işaret ediyor.

DNA’larımız hücrelerimizin içerisine nasıl sığıyor? Temelinde bu etken yatan mekanizmanın, histon proteinleri yardımı ile çok küçük olan çekirdeğin içerisine DNA’yı sığdırıyor. Epigenetik süreç işte burada başlıyor

Epigenetik, DNA’nın hücrelerde bulunan bir dizi daha küçük moleküllerin etkileşimini inceler. Bu moleküller genleri etkinleştirebilir ya da devre dışı bırakabilir.

 DNA METİLASYONU  : Bir kişinin DNA’sındaki bölgelere metil gruplarının eklenmesini içeren ve böylece belirli genlerin ifade edilme şeklini değiştirebilen epigenetik bir mekanizmadır. 
Farklılaştırılmış memeli hücrelerinde, DNA’da bulunan ana epigenetik etiket, bir metil grubunun, Cpg dinükleotit sekanslarındaki sitozin kalıntılarının C5 pozisyonuna kovalent olarak bağlanmasıdır.

Bana ne yediğini söyle sana ne olabileceğini söyleyeyim.

 Yapılan araştırmalar sonucunda diyetin, epigenetik etiketleri belirgin şekilde değiştirdiği gözlemlenmiştir.Örneğin araştırmacılar, yüksek miktarda yağ, yeterli protein ve düşük karbonhidrat tüketen HDAC inhibitörleri yoluyla zihinsel kabiliyeti artırabileceğini buldu.

Diğer çalışmalar, tükettiğimiz gıdalar içindeki bazı bileşiklerin onkogenler veya tümör baskılayıcı genlerdeki metil izlerini ayarlayarak kanseri tekrar koruyabileceğini buldu. 

Sonuçta, epigenetik bir diyet, insanları en iyi yiyecek rejimine doğru yönlendirebilir; çünkü bilimsel çalışmalar, farklı yiyeceklerin epigenom ve sağlık üzerinde etkili mekanizmalarını ve etkilerini ortaya koyuyor.

Bu durum farelerde deneysel olarak gösterildi. Fareler, onları obez, kanser,sarı ve diyabet gibi hastalıklara karşı duyarlı yapan, agouti adında bir gene sahiptirler. Bu gen nesillere DNA sayesinde taşınabilir. Yani agouti genine sahip anne; obez, sarı, ve hastalıklara karşı dirençsiz yavrular dünyaya getirecektir.

Agouti geni hakkında oldukça ilginç bir bulgu var.Bu gen epigenetik işaretlemeler etrafta birikmeye başladığında susturulabiliyor. Yani hamile kalmış agouti anne, bu susturucu epigenetik içeren katkılarla beslenirse, ilgili işaretler emriyonun DNA’sına geçiyor ve geni susturabiliyor. Embriyo bu işaretleri barındırmayı sürdürecek. Büyüyüp, yetişkin bir fareye dönüştüğünde zayıf, kahverengi ve sağlıklı bir birey haline gelecektir.

Her ne kadar annesi ile aynı DNA dizilerine sahip olsalar da, annesinin hamilelik boyunca sürdürdüğü diyet, yavrunun sağlığını ve görünümünü etkileyecektir.

Peki ebeveynlerin yaşantıları çocuklarına genetik olarak aktarılıyor mu ?


Epigenetik kalıtım, özellikle de nesiller arası epigenetik kalıtım, epigenetik araştırmalarda önemli bir konudur. Yaşam biçimimiz veya davranışımızın bir sonucu olarak epigenetik izleri çocuklarımıza aktarıyoruz yönünde haberler geliyor.

Şimdi bu konuyu yapılan araştırmalarla ele alalım.

Araştırmacılar şu ana kadar yapılan çalışmalarla hayvanlarda kuşaktan kuşağa belli korkuların geçtiğini ispatladılar.

Örneğin Atlanta’daki Emory Üniversitesinde bir grup bilim insanı erkek fareleri kiraz çiçeği kokusuyla küçük elektrik şoku etkisini eşleştirerek eğittiler.

Zaman içinde bu fareler ne zaman kiraz çiçeği kokusu alsa elektrik şoku almış gibi titrer oldular.

Bu farelerden doğan yavrular ise, daha önce hiç bir zaman kiraz çiçeği koklamadıkları halde bir süre sonra bu kokuyu aldıklarında korkuyla tepki verdiler.

Bu şekilde eğitilmemiş farelerden doğan yavrularda ise bu tepki görülmedi.

Bu durumda bu eğitimi almış farelerin spermindeki genlere bu çevre etkisinin eklendiği ve yavruların daha duyarlı olmasını sağladığı anlaşılıyor.

Bizim için son derece iyi olduğunu bildiğimiz yeşil yapraklı sebzeler, tam tahıllar gibi sağlıklı yiyecekleri yemek, sigara, kokain,stresten kurtulmak hala geç değil. Bütün bu kötü alışkanlıkların epigenomumuzu kötü etkilediği ispatlandı.

Bahsettiklerim, uzun vadeli sağlınızı ve genlerinizi etkilemek için yapabileceğiniz basit şeyler içeriyor. Bunlar sizin için yeteri kadar teşvik edici değilse, gelecekte çocuklarınızı ve torunlarınızı etkileyebileceğini düşünün.

KAYNAKÇA :

Yazar Hakkında

Bir cevap

  1. ÖZGÜR
    31 Aralık 2018

Yorum Ekle